Related Articles

รับประชาคมอาเซียน ด้วยประชานิยม ไทยอาจระทม

by Editor Thekob Tourismthailand.org/AEC






รับประชาคมอาเซียน ด้วยปร

 

กล่าวโดยสรุปก่อนในที่นี้ คือ นโยบายจำนำข้าวอาจส่งผลกระทบต่อภาคเกษตรไทยโดยรวม จากการที่โครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตรไทย จะหันไปผลิตข้าวมากขึ้น ผลิตสินค้าเกษตรอื่นลดลง ขณะที่สินค้าเกษตรของประเทศเพื่อนบ้านทั้งข้าวและพืชผลอื่น ล้วนอยู่ในสถานะที่ได้เปรียบในการแข่งขันใน ไม่ว่าจะเป็นด้านค่าแรง และความอุดมสมบูรณ์เรามักจะเน้นย้ำกันอยู่เสมอว่า ประเทศไทยเป็น “อู่ข้าวอู่น้ำ” มีนโยบายเป็น “ครัวของโลก” แต่เรามักจะหลงลืมไปว่า ประเทศเพื่อนบ้านเราล้วนอุดมสมบูรณ์ไม่แพ้ไทย อย่างประเทศพม่าเคยเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับหนึ่งของโลกมาก่อนในยุคเป็นอาณานิคมของอังกฤษ พื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีนับว่ามีความอุดมสมบูรณ์มาก ซึ่งพม่าอาจกลับมาทวงแชมป์คืนในเร็ววันนี้ ประเทศกัมพูชาก็สามารถปลูกข้าวได้ดี โดยเฉพาะจังหวัดที่อยู่ใกล้กับภาคอีสานของไทย สภาพพื้นที่แทบไม่แตกต่างจากจังหวัดของไทยที่ปลูกข้าวหอมมะลิได้ดี เวียดนามเองก็เพิ่มการผลิตข้าวได้อย่างมากจนส่งออกได้มากกว่าไทยไปแล้ว และที่สำคัญประเทศเหล่านี้มีผลผลิตต่อไร่สูงกว่าของไทย อีกทั้งยังต้นทุนถูกกว่า

สินค้าเกษตรอื่นๆ ก็เช่นกัน ประเทศเพื่อนบ้านเขาก็สามารถปลูกได้ดีไม่แพ้เรา ตัวอย่างเช่น กรณีการลักลอบนำเข้ามะนาวจากกัมพูชา ที่มีชาวสวนมะนาวไทยออกมาประท้วงเมื่อ 2-3 ปีก่อน อีกกรณีหนึ่ง อบต.ในจังหวัดตราดเล่าให้ฟังว่า พื้นที่ของเขามีการจ้างแรงงานกัมพูชามาทำงานในสวนผลไม้ แต่ปัจจุบันแรงงานกัมพูชาเหล่านี้จำนวนมากกลับไปทำสวนปลูกผลไม้ชนิดเดียวกันในประเทศเขาแล้ว หลังจากได้เรียนรู้วิธีการต่างๆ ไปจากสวนผลไม้ในเมืองไทยและยิ่งเมื่อพิจารณาว่า การเพาะปลูกในเมืองไทยปัจจุบัน ต้องใช้ปุ๋ยและยาฆ่าแมลงจำนวนมากซึ่งเป็นต้นทุนที่สูง การเพาะปลูกในประเทศเพื่อนบ้านยิ่งจะได้เปรียบ นอกเหนือไปจากค่าจ้างแรงงานที่ถูกกว่า อีกทั้งคุณภาพของดินในประเทศเขาก็ดูสดกว่า ไม่ช้ำเหมือนของเราที่ต้องใส่ปุ๋ยเคมี และบางพื้นที่ก็เปลี่ยนผลผลิตไปหลายประเภทแล้วจนดินงง

ส่วนประเทศลาว นักการทูตอาวุโสท่านหนึ่งเคยกล่าวให้ฟังว่า เมื่อไทยแถลงต่อลาวว่า ไทยมีนโยบายเป็น “ครัวของโลก” ฝ่ายลาวตอบว่า ไทยจะเป็นครัวของโลกได้ ก็ต่อเมื่อลาวยังส่งสินค้าเกษตรให้ไทย โดยสรุปประเทศเพื่อนบ้านล้วนอุดมสมบูรณ์และมีศักยภาพเป็นคู่แข่งของเรา

สำหรับประเด็นโครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตร การรับจำนำข้าวในราคาที่สูงกว่าตลาดจะเป็นแรงจูงใจให้คนหันมาปลูกข้าวมากขึ้น คนในที่นี้หมายถึงทั้งเกษตรกรที่ปลูกข้าวอยู่แล้ว เกษตรกรที่ปลูกพืชชนิดอื่น และผู้ที่ไม่ใช่เกษตรกร มีชาวนาเล่าให้ฟังว่า คนจบปริญญาโทจากกรุงเทพฯ กลับไปปลูกข้าวกันแล้ว เท่าที่ผ่านมาเกษตรกรต้องประสบกับปัญหาราคาพืชผลตกต่ำตลอดมา ถ้ามีพืชผลใดรัฐบาลรับประกันราคาสูงกว่าราคาตลาดมาก เขาย่อมหันมาปลูกพืชชนิดนั้น นอกจากนี้ จะมีการปลูกเน้นข้าวพันธุ์ที่เก็บเกี่ยวได้เร็วเพื่อจะได้ปลูกข้าวปีละ 3 ครั้งด้วย แต่ข้าวเหล่านี้อาจด้อยคุณภาพ ขายต่างประเทศได้ยาก

อาจมีการโต้แย้งได้ว่า พื้นที่จำนวนมากในประเทศไทยไม่สามารถเพาะปลูกข้าวได้ ด้วยด้วยประชานิยม ไทยอาจระทมน้ำชลประทาน ดังนั้น การเปลี่ยนไปปลูกข้าวอาจมีไม่มากนัก แต่ในความเป็นจริง มีพื้นที่จำนวนมากที่เปลี่ยนชนิดพืชผลตามราคาตลาด เช่น เคยปลูกข้าว แล้วเปลี่ยนไปปลูกอ้อย เปลี่ยนไปทำนากุ้ง แล้วกลับมาทำนาข้าวอีกที ในเรื่องของการชลประทาน ถ้าพื้นที่ใดไม่สามารถปลูกข้าวนาปรังได้ ต่อไปคงมีการเรียกร้องให้ผันน้ำเข้ามาจนปลูกได้ ยิ่งรัฐบาลมีแผนการระบายน้ำเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาอุทกภัยอยู่ด้วย

กรณีใกล้เคียงกัน นโยบายการเกษตรที่ประเทศญี่ปุ่นนับเป็นตัวอย่างในเชิงประจักษ์ที่แสดงให้เห็นถึง ผลกระทบในเชิงลบจากการประกันราคาข้าว กล่าวคือ ญี่ปุ่นมีนโยบายประกันราคาข้าว เพื่อรักษาอาชีพเกษตรกรไว้ อันจะเป็นการเพิ่มอัตราการพึ่งตนเองได้ด้านอาหาร ซึ่งจะเป็นการสร้างความมั่นคงทางอาหาร (food security) นั่นเอง แต่นโยบายดังกล่าว กลับเป็นการสร้างแรงจูงใจให้เกษตรกรหันมาปลูกข้าวมากขึ้น และยังเกิดเกษตรกรชนิดใหม่จำนวนมาก คือ เกษตรกรครึ่งเวลา และเกษตรกรเสี้ยวเวลา ซึ่งหมายถึง ผู้ที่ประกอบอาชีพอื่นเป็นหลัก แต่ปลูกข้าวเป็นงานเสริม เพื่อเพิ่มรายได้ที่แน่นอนจากการประกันราคาข้าว

อีกทั้งยังเป็นการใช้ประโยชน์จากที่ดิน อันจะเป็นการลดภาระภาษีที่ดินในกรณีที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ ผลที่เกิดขึ้น คือ โครงสร้างในการผลิตสินค้าเกษตรของญี่ปุ่นขาดความสมดุล มีการผลิตข้าวเป็นหลักจนล้นตลาด ในขณะที่ผลผลิตด้านเกษตรอื่นๆ มีไม่เพียงพอ ทำให้ญี่ปุ่นไม่สามารถเพิ่มอัตราการพึ่งพิงตัวเองด้านอาหารได้อยู่ดี

โดยสรุป เมื่อมีนโยบายจำนำข้าวในราคาสูงเช่นนี้ จำนวนการผลิตข้าวจะมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น จนทำให้โครงสร้างการผลิตสินค้าเกษตรบิดเบี้ยวไป ผลิตสินค้าเกษตรอื่นน้อยลง เน้นผลิตข้าวเป็นหลัก ซึ่งนอกจากราคาจะสูงกว่าประเทศเพื่อนบ้านแล้ว ยังอาจจะถูกช่วงชิงตลาดในสินค้าเกษตรชนิดอื่นไปอีก ทั้งตลาดภายในประเทศและตลาดส่งออกต่างประเทศ นี่ยังไม่นับการนำข้าวจากประเทศเพื่อนบ้านเข้าสวมสิทธิ์ในการจำนำข้าว

ในอดีตภาคธุรกิจเคยคุยให้ฟังว่า มีการลักลอบขนข้าวมาจากกัมพูชาและพม่าอยู่มานานแล้วเป็นแสนๆ ตัน และเมื่อเร็วๆ นี้ ก็มีการจับข้าวที่ลักลอบขนเข้ามาจากกัมพูชาได้ นอกจากนั้น ในอนาคตอันใกล้ เราอาจได้รับจำนำข้าวจากชาวนาตัวจริงน้อยลง ชาวนาที่อยุธยาเล่าให้ฟังว่า ที่ดินจำนวนมากถูกทุนขนาดใหญ่กว้านซื้อไปตั้งนานแล้ว แต่ยังให้ชาวนาเช่าปลูกข้าวได้อยู่ อย่างไรก็ตาม ไม่เกินปีสองปีนี้ เขาจะเรียกกลับไปทำเองแล้ว นี่ยังไม่นับการกว้านซื้อที่ดินของทุนต่างชาติผ่านนอมินี

ปัญหาในภาคเกษตรของเรามีหลากหลายและซับซ้อน คงไม่มีนักวิชาการคนไหน ไม่อยากให้เกษตรกรไทยขายพืชผลได้ราคาดี มีฐานะและความเป็นอยู่สบายขึ้น แต่สิ่งสำคัญ คือ ควรทบทวนในนโยบายที่สุ่มเสี่ยง และควรเพิ่มผลผลิตต่อไร่โดยอาจเปรียบเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน อีกทั้งยังควรเน้นสร้างแบรนด์ สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผักผลไม้ของเรา เช่น การควบคุมคุณภาพ อาจมีการติดสติ๊กเกอร์บนผลไม้เพื่อสร้างเอกลักษณ์ สร้างความแตกต่าง เน้นจุดขายว่าเป็นพันธุ์ใด เกรดใด มาจากพื้นที่ใด เป็นต้น

กล่าวได้ว่า การก้าวเข้าสู่ประชาคมอาเซียนจะส่งผลกระทบในเชิงโครงสร้าง ที่จะทำให้การกำหนดนโยบายภายในประเทศ ไม่อาจแยกความเชื่อมโยงจากบริบทของการรวมตัวเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนได้ จึงมีความเป็นไปได้ว่า หากรับประชาคมอาเซียน ด้วยประชานิยม ไทยอาจระทม

ผศ.ดร.กิตติ ประเสริฐสุข คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ผู้ประสานงานโครงการ “จับตาอาเซียน” (ASEAN Watch) สกว.

ที่มา : คอลัมน์ ASEAN Insight หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2555






 

Editor Thekob Tourismthailand.org/AEC

เป็นศูนย์กลางของการท่องเที่ยว เราจะนำเสนอแหล่งท่องเที่ยว และรวบรวมแหล่งท่องเที่ยว ไม่ว่าทุกท่านต้องการไปท่องเที่ยวที่ไหนภายในประเทศอาเซียน